Poëzie: Florbela Espanca

Slechts zesendertig jaar werd de Portugese dichteres Florbela Espanca, maar haar leven was dermate veelbewogen dat ze hoogstaande poëzie wist te schrijven, vol van feminisme, erotiek maar ook wanhoop. Ze werd geboren op 8 december 1894 in Vila Viçosa en beroofde zichzelf van het leven op haar verjaardag, 8 december 1930. Ze liet verschillende dichtbundels en een drietal prozawerken achter.

Flor Bela de Alma da Conceição was de dochter van Antónia da Conceição Lobo. Volgens de officiële registratie zou haar vader onbekend zijn, maar eigenlijk was dit João Maria Espanca, die met zijn eigen vrouw Mariana do Carmo Toscano geen kinderen kon krijgen. João Maria maakte nog een tweede kind met Antónia, Florbela´s broer Apeles. Broer en zus werden opgevoed in het huis van hun vader en Mariana werd hun peetmoeder. Hoewel haar vader altijd financieel voor haar zorgde en haar ook veel liefde gaf, erkende hij haar pas officieel in 1948, achttien jaar na haar dood.

Florbela schreef al gedichten op de lagere school, zoals “A Vida e a Morte” ter ere van haar broer Apeles. In 1908 overleed haar moeder, die nog maar negenentwintig jaar oud was. In hetzelfde jaar gaat Florbela naar Évora, naar het Liceu Masculino André de Gouveia. Zoals de naam van de middelbare school al zegt, was het vrij bijzonder dat Florbela daar als vrouw onderwijs genoot. In die tijd was er vrijwel geen vrouw die naar de middelbare school ging. Op school ontmoette ze Alberto de Jesus Silva Moutinho, met wie ze in 1913 trouwde en afwisselend in Évora en Redondo woonde. Pogingen om haar gedichten te publiceren mislukten in deze periode.

Ze verliet de school in Évora met een diploma in de Letteren. Terwijl ze aan de slag ging als journaliste bij verschillende tijdschriften, schreef ze zich in voor een rechtenstudie aan de universiteit van Lissabon. Van de 347 studenten was zij één van de veertien vrouwen. In 1918 kreeg ze een miskraam, waarop haar gezondheid verslechterde. Ook begonnen zich de eerste tekenen van psychische problemen voor te doen.Op literair gebied boekte ze in 1919 haar eerste succes, want haar bundel Livro de Magóas werd gepubliceerd. De oplage van tweehonderd exemplaren was snel uitverkocht.

Terwijl ze nog getrouwd was met Alberto, ging ze samenwonen met haar minnaar António José Marques Guimarães. In 1920 beëindigde ze haar rechtenstudie, scheidde ze van Alberto en trouwde met António. Ze woonden in Porto en Lissabon, maar lang hield het huwelijk niet stand. In 1925, na een tweede miskraam, scheidde ze van haar tweede man. Hij verzamelde later notities en artikelen van verschillende auteurs, waardoor ook veel materiaal over Florbela bewaard bleef.

Hetzelfde jaar stapte Florbela voor de derde maal in het huwelijksbootje. De bruidegom was de arts Mário Pereira Lage, met wie ze in Matosinhos ging wonen. Ze publiceerde nu en dan werk in verschillende tijdschriften en zocht naar een uitgeverij voor een nieuwe bundel. In 1927 kwam haar broer Apeles om bij een vliegtuigongeluk. Uit Florbela´s verdriet ontstond de verhalenbundel As Máscaras do Destino, dat na haar dood werd gepubliceerd. Haar mentale toestand ging steeds verder achteruit en in 1928 volgde de eerste zelfmoordpoging.

In haar laatste levensjaar schreef ze aan het eveneens postuum verschenen “Diário do Último Ano“. Ze probeerde in oktober en november dat laatste jaar tot een einde te brengen, maar het lukte uiteindelijk pas op haar verjaardag in december, vlak voordat haar gedichtenbundel “Charneca em Flor” uitkwam. Ze overleed aan een overdosis barbituraat. Ze liet een brief achter waarin ze vroeg om de resten van het neergestorte vliegtuig dat Apeles had bestuurd bij haar in het graf te leggen. Ze is begraven in Vila Viçosa.

Het meeste werk van Florbela Espanca verscheen na haar dood. Voor zover ik kon vinden is er niets van haar vertaald in het Nederlands. Wel komen we Florbela tegen in werken van verschillende andere artiesten. Zo wijdden dichters Manuel da Fonseca en Fernando Pessoa een gedicht aan haar, maakte de band Trovato een nummer van haar gedicht “Ser Poeta” (het nummer heet “Perdidamente“) en maakte Mariza prachtige fados van de teksten van Florbela (zoals “Desejos Vãos” en “Vozes do Mar“). Het is geen wonder dat de gevoelige en vaak wanhopige teksten van Florbela geschikt zijn voor de fado. Hier de tekst van “Desejos Vãos“:

Eu qu’ria ser o Mar d’altivo porte
Que ri e canta, a vastidão imensa!
Eu qu’ria ser a pedra que não pensa,
A Pedra do caminho, rude e forte!

Eu qu’ria ser o Sol, a luz intensa,
O bem do que é humilde e não tem sorte!
Eu qu’ria ser a arvore tôsca e densa
Que ri do mundo vão e até da morte!

Mas o Mar tambêm chora de tristesa…
As Arvores tambêm, como quem resa,
Abrem, aos Ceus, os braços, como um crente!

E o Sol altivo e forte, ao fim dum dia,
Tem lágrimas de sangue na agonia!
E as Pedras… essas… pisa-as toda a gente!…

Nog meer dan de wanhoop en het verdriet zijn de liefde en de erotiek thema´s in Florbela´s werk. In het gedicht “Toledo” schrijft ze bijvoorbeeld:

Diluído numa taça de ouro a arder
Toledo é um rubi. E hoje é só nosso!
O sol a rir…Viv´alma…Não esboço
Um gesto que me não sinta esvaecer…

As tuas mãos tateiam-me a tremer…
Meu corpo de âmbar, harmonioso e moço,
É como um jasmineiro em alvoroço
Ébrio de sol, de aroma, de prazer!

Cerro um pouco o olhar, onde subsiste
Um romântico apelo vago e mudo
- Um grande amor é sempre grave e triste.

Flameja ao longe o esmalte azul do Tejo…
Uma torre ergue ao céu um grito agudo…
Tua boca desfolha-me num beijo…

Op het internet vind je verschillende werken van deze Portugese dichteres, zoals bijvoorbeeld via deze link. Op 17 februari zal in Portugal een tweede biografie van Florbela Espanca verschijnen met de naam “Florbela Espanca – A Vida e a Alma de uma Poetisa“.

Lees ook:Tienermoeder doodgeslagen in leegstaand gebouw
Lees ook:Zigeuners opnieuw in opspraak
Lees ook:Bejaarde in elkaar geslagen om bedplassen
Lees ook:Poëzie: Sophia de Mello Breyner Andresen
Lees ook:Cristiano Ronaldo en Luciana Abreu meest sexy

Eén reactie op “Poëzie: Florbela Espanca

  1. Pedro

    The FLORBELA movie will be screened at Festibérico this Saturday 29 March 2014 in Filmhuis Lumen, Delft.

      /   Beantwoorden  / 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.