Portugees redde 30.000 mensen tijdens Tweede Wereldoorlog

We kennen allemaal het verhaal van Oskar Schindler en hoe hij 1200 joden redde tijdens de Tweede Wereldoorlog. Veel minder bekend is de naam Aristides de Sousa Mendes, een Portugese diplomaat, die ten tijde van de Tweede Oorlog gevestigd was in het Franse Bordeaux. Van daaruit verstrekte hij aan ongeveer 30.000 vluchtelingen een visum om het neutrale Portugal binnen te kunnen komen.

Het was Salazar gelukt Portugal buiten het conflict te houden, maar hij had wel een persoonlijke voorkeur voor de kant van Hitler, door een gemeenschappelijke weerzin tegen het communisme. In november van 1939 besliste Salazar dat de consuls geen visa mochten verstrekken aan buitenlanders zonder aantoonbare nationaliteit, staatlozen, of joden die hun eigen land waren uitgezet. Een half jaar later moesten zelfs alle afgegeven visa goedgekeurd worden door de regering in Lissabon.

Sousa Mendes was goede vrienden met een rabbi die vanuit België naar Frankrijk was gevlucht. Hij was zich bewust van de verschrikkelijke gevolgen die het voor de aanvragers kon hebben als hij ze geen visa verstrekte en voelde het als zijn humanitaire plicht de regels van Lissabon naast zich neer te leggen. Van 1939 tot midden 1940 hielp hij verschillende joden, andere minderheden en politieke dissidenten de grens naar Portugal over. In juni van 1940 werd de situatie echter nijpender. Spanje had zijn positie van “neutraal” veranderd in “niet-belligerent” (wat wil zeggen niet actief militair deelnemend, maar wel steun betuigend aan Duitse zijde), wat ook de druk voor Portugal opvoerde een positie in te nemen. Sousa Mendes bood zijn vriend de rabbi een visa aan nu het nog mogelijk was, maar deze antwoordde zijn mensen niet achter te kunnen laten. Sousa Mendes bleef drie dagen in bed om de situatie te overdenken en besloot uiteindelijk dat hij alles moest doen wat hij kon om de joden te helpen, ongeacht de consequenties voor hem.

Van 17 tot en met 19 juni verstrekte hij aan alle vluchtelingen die hij kon vinden visa. Hij ging zelfs naar het consulaat van Bayonne om nog meer mensen te helpen. Uiteraard ging dit niet onopgemerkt. Via via werd de regering ingelicht over de acties van Sousa Mendes, die per telefoon direct de grensposten opdracht gaven alle visa met de handtekening van Sousa Mendes te weigeren. Toen Sousa Mendes bij de Franse grens een groep vluchtelingen tegenkwam en ontdekte wat er gaande was bracht hij ze naar een grenspost zonder telefoonverbinding, zodat ze toch ook de grens konden oversteken. Bij een andere grenspost zou hij persoonlijk de poort hebben opengedaan voor een groep vluchtelingen. Maar het kon uiteraard niet goed blijven gaan. Naar schatting hebben zo´n tienduizend mensen het niet gered de grens naar Spanje over te steken.

Salazar liet de consul per telegram weten dat hij onmiddellijk terug diende te keren naar Lissabon. Voordat hij hier gehoord aan gaf op 8 juli gaf hij aan verschillende mensen in Frankrijk Portugese paspoorten, zodat ze niet werden afgevoerd naar de concentratiekampen. Teruggekomen in Portugal kwam er een een einde aan de carrière van de diplomaat. Hij werd ontslagen uit zijn functie en er werd voor gezorgd dat hij elders ook geen kansen kreeg. Zijn gezin met veertien kinderen werd ondersteund door een joodse vluchtelingenorganisatie die het verhaal gehoord hadden. De kinderen trokken één voor één naar het buitenland, omdat ook zij in Portugal geen mogelijkheden meer hadden. De vrouw van Sousa Mendes overleed in 1948. Sousa Mendes bleef alleen en arm achter. De dictatuur had ook zijn pensioen ingetrokken. Hij overleed op 3 april 1954.

Jaren later is Aristides de Sousa Mendes alsnog postuum geëerd voor zijn acties, door zowel Joodse organisaties, als de Portugese staat. De Portugese bevolking plaatste hem in 2007 op de derde plaats tijdens de verkiezing van Grootste Portugees Allertijden. In 2008 verscheen een virtueel museum over hem met veel beeldmateriaal, waaronder een interessant videoarchief (op het moment nog alleen in Portugees).

Lees ook:Portugal beperkt toestroom migranten
Lees ook:Salazar veertig jaar geleden overleden
Lees ook:Gratis de nieuwste Portugese wijnen proeven
Lees ook:Het goud van Salazar
Lees ook:Heropening Salazarplein op 25 april zorgt voor protest

Eén reactie op “Portugees redde 30.000 mensen tijdens Tweede Wereldoorlog

  1. henk

    henk vindt dat deze pagina heel erg mooi is en ik wil hem over kopen voor €00,50. dit vindt ik een moooi bedrag.
    groetjes de potvis
    p.s ik neuk jullie allemaal de potvis

      /   Beantwoorden  / 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.