Portugese Koningen deel XX: O Grande

Het is vandaag 1 december en dat betekent in Portugal de herdenking van de “Restauração da Independência“, oftewel het herstel van de onafhankelijkheid. Driehonderdzeventig jaar geleden, op 1 december 1640, werd de Spaanse koning Filips IV (of Portugese Filips III) verdreven dankzij een staatsgreep vanuit de aristocratie en middenklasse. Toevallig waren we in de serie “Portugese Koningen” net toe aan deze laatste koning van de “dinastina filipina“.

Filips IV werd in 1604 geboren als oudste zoon van koning Filips III en Margaretha van Oostenrijk. Op zestienjarige leeftijd nam hij de troon over van zijn overleden vader, maar het bestuur van het enorme rijk legde hij in handen van zijn vertrouweling, D. Gaspar de Guzman, de graaf van Olivares (daarom ook wel kortweg Olivares genoemd). Het was vooral deze Olivares die veel verzet opriep bij alle lagen van de Portugese bevolking.

Olivares voerde een centralistische politiek waar voor Portugese autonomie geen plaats was. Hij probeerde de Portugese en Spaanse aristocratie samen te smelten door gemengde huwelijken, verving Portugese bestuurders voor Spaanse en liet de Portugese adel fors mee betalen aan de hoge lasten van het Spaanse leger. Portugal was niet meer dan een provincie van Spanje waar vooral zoveel mogelijk belasting geheven moest worden. Die fiscale politiek stuitte vanzelfsprekend op veel weerstand, zoals bleek uit grote protesten als de “Motim das Maçarocas” in Porto en de “Alterações de Évora“.

Een ander groot probleem was de continue oorlog waarin Spanje verkeerde met de Nederlanders, de Engelsen en de Fransen. De Portugese koloniën waren minder goed beschermd dan de Spaanse, waardoor de verliezen enorm waren. Vooral Brazilië was doelwit van voortdurende aanvallen, evenals de koopvaardijschepen op de route. Deze bedreigingen voor het Portugese imperium hadden grote financiële gevolgen voor de Portugese bourgeoisie.

De onvrede nam steeds meer toe, zeker toen in juni van 1640 in Cataluña een opstand begon tegen het centrale bestuur in Madrid (ook de Catalanen wilden meer autonomie). De Portugese adel werd opgeroepen naar Cataluña te gaan en het verzet de kop in te drukken, maar velen van hen gehoorzaamden niet. In plaats van Madrid te steunen kwamen een aantal mannen samen om eigen plannen te maken voor een opstand. D. Miguel de Almeida, Francisco de Melo, Jorge de Melo, Pedro de Mendonça Furtado, António de Saldanha en João Pinto Ribeiro kwamen bijeen en nodigden de Hertog van Bragança, D. João, uit om de Portugese kroon op te eisen. D. João was de kleinzoon van Catarina de Bragança, in 1580 één van de laatste troonpretendenten, en daarmee de logische kandidaat voor een herstelde Portugese monarchie.

Op 1 december brak de opstand uit in Lissabon door het Palácio Real (Paço de Ribeira) op het Terreiro do Paço binnen te vallen, waar Filips´afgezanten gezeteld waren. Van tevoren was duidelijk dat ook het volk en de geestelijkheid hun steun zouden verlenen aan de opstandelingen. Filips IV die op allerlei plaatsen in zijn enorme rijk te maken had met aanvallen en oorlogen was niet bij machte voldoende weerstand te bieden tegen het Portugese verzet. Nog achtentwintig jaar lang probeerde Filips Portugal terug te winnen, maar zonder succes. Uiteindelijk werd in 1668, toen Filips IV al drie jaar dood was, de Iberische vrede getekend in het “Tratado de Lisboa“. Voor de Portugezen begon de onafhankelijkheid echter al op 1 december 1640.

Filips IV kreeg als bijnaam De Grote, maar veel reden daarvoor lijkt er niet te zijn. Filips wilde bovenal de politiek van zijn voorgangers voortzetten, wat wil zeggen een actieve expansiepolitiek en het beschermen van het Katholieke geloof tegen het opkomende Protestantisme. Hoe dat alles bewerkstelligd zou moeten worden wist hij kennelijk niet, want hij blonk vooral uit in afwezigheid, terwijl de Conde-Duque de Olivares de lakens uitdeelde. Filips trouwde twee keer en kreeg dertien kinderen, waarvan de meeste op vroege leeftijd overleden. Filips IV overleed in 1665.

Lees ook:Portugese koningen deel XIX: O Pio
Lees ook:Portugese koningen deel XXI: O Restaurador
Lees ook:Portugese koningen deel XVIII: O Prudente
Lees ook:Portugese koningen deel XVII: O Casto
Lees ook:Portugese koningen deel IV: O Capelo

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.