Portugese koningen deel XXII: O Vitorioso

De tweeëntwintigste koning van Portugal, en de tweede van het Huis van Bragança, heet Afonso VI en draagt de bijnaam “O Vitorioso“, de zegevierder. Die naam past echter heel slecht bij hem, want in zijn hele leven waren het anderen die de dienst uitmaakten en van een daadwerkelijk koningschap is nauwelijks sprake.

Toen zijn vader Dom João IV overleed was Afonso nog maar dertien jaar. In zijn peuterjaren raakte hij door een ziekte gehandicapt aan de rechterzijde van zijn lichaam. Bovendien is het waarschijnlijk dat hij ook geestelijk gehandicapt was. Zijn moeder, Luísa de Gusmão, nam het regentschap op zich en bleef dit doen nadat Afonso op veertienjarige leeftijd wettelijk de macht zou mogen overnemen. Afonso hield zich vooral graag bezig met zijn Genuaanse vriendje António Conti, een straatjongen die hij in het paleis liet wonen in een kamer naast de zijne. De schandalen die de omgang met deze jongen veroorzaakten zorgden ervoor dat Luísa de jongen het paleis uitzette. In zijn plaats koos ze twee kamerheren voor haar zoon, waaronder D. Luís de Vasconcelos e Sousa, beter bekend als de Conde de Castelo Melhor.

Regente Luísa zou haar keuze voor deze kamerheer betreuren, want hij zorgde voor een samenzwering tegen haar. Samen met enkele andere edelen lokte de Conde de Castelo Melhor koning Afonso naar Alcântara, ver van het paleis en zijn moeder. Hier overtuigden ze Afonso van het moeten beëindigen van zijn moeders macht. De argumenten waren in de eerste plaats het afstand nemen van Spanje (Luísa de Gusmão was een Spaanse) en in de tweede plaats zijn moeder rust gunnen na jarenlang hard werken. Afonso sloot zich aan bij het idee en kondigde aan zelf het bestuur van Portugal op zich te kunnen nemen. In werkelijkheid was het de Conde de Castelo Melhor die de dienst ging uitmaken, onder de titel van “escrivão da puridade“, een titel die sinds koning Sebastião niet meer in gebruik was, en te vergelijken is met de hedendaagse premier. Luísa de Gusmão trok zich terug in het Convento dos Agostinhos Descalços.

De Conde de Castelo Melhor stortte zich vol overgave in de Restauratie Oorlog met Spanje. De Duitser Frederik Herman von Schomberg -eerst in dienst van de Oranjes Frederik Hendrik en Willem- werd naar Portugal gehaald om het leger te reorganiseren en onder zijn leiding werden grote overwinningen gehaald op de Spanjaarden, vooral in en rond de Alentejo. Deze overwinningen gaven de koning zijn bijnaam “O Vitorioso“, hoewel ze dus nauwelijks aan hem toe te schrijven zijn. Spanje, vermoeid door de verliezen, bood Portugal een vredesvoorstel aan, maar de Conde was niet tevreden met de voorwaarden. Hij wilde dat Spanje Galicië af zou staan aan Portugal.

Om Spanje de genadeslag toe te brengen ging de Conde de Castelo Melhor op zoek naar bondgenoten. Hij wist de Franse koning Lodewijk XIV te overtuigen tot een militair verdrag, wat zoals gebruikelijk samenging met een gemengd huwelijk, namelijk dat van de Française Maria Francisca Isabel de Saboía (in het Nederlands van Nemours) met koning Afonso IV (1666). Ten gevolge van zijn impotentie was de Portugese koning echter niet in staat voor troonopvolging te zorgen, waardoor de adel ongerust raakte over wellicht een volgende buitenlandse inlijving. Een groot deel van de adel achtte het veiliger de broer van Afonso, Pedro, aan de macht te brengen, zodat er wellicht voor nakomelingen gezorgd kon worden. Daar kwam bij dat de adel zat begon te worden van de oorlogvoering, dus men maakte plannen om van de Conde de Castelo Melhor af te komen.

De samenzwerende adel, vertegenwoordigd door Prins Pedro en koningin Maria Francisca, wist de koning ervan te overtuigen om de Conde te ontslaan. Deze laatste vluchtte eerst naar een klooster bij Torres Vedras en vervolgens naar Frankrijk en Engeland. In 1667 werd Afonso gedwongen een document te ondertekenen, waarmee hij het bestuur van Portugal overlaat aan zijn broer Pedro en diens nakomelingen. Op 22 november deed Afonso afstand van de troon en werd op een boot naar Terceira (Azoren) gezet. Maria Francisca trok zich ondertussen terug in het Convento de Nossa Senhora da Esperança in Lissabon en vroeg de Kerk haar huwelijk ongeldig te verklaren. In een rechtszaak werd de koning’s impotentie bewezen geacht en enige tijd later volgde de pauselijke bul, waarin het huwelijk ongeldig werd verklaard. Of het uit liefde was, of uit politieke overwegingen is niet bekend, maar Maria Francisca trad vervolgens in het huwelijk met prins Pedro.

Terwijl de koning op Terceira verbleef, en Pedro het regentschap op zich nam, werd in 1668 in Madrid de vrede getekend. Er werd nu door Portugal gehoor gegeven aan de voorwaarden van Spanje, dus Galicië bleef Spaans en de Portugezen leverden Ceuta in. Daarmee kwam er een einde aan de Guerra da Restauração, die achtentwintig jaar duurde. Hoewel Portugal in deze tijd weliswaar de onafhankelijkheid terugwon, was het ook de tijd van de neergang van het rijk. Er waren talloze pogingen gedaan bondgenootschappen te sluiten met Rome, de Engelsen, de Fransen en de Nederlanders, maar geen van de partijen was geïnteresseerd in echte hulp aan Portugal. Ze waren wel stuk voor stuk geïnteresseerd in Portugal’s koloniale bezittingen, die massaal verloren gingen. In ruil voor erkenning van de onafhankelijkheid en uiteindelijk voor vrede heeft Portugal bijzonder veel concessies moeten doen. In overzeese bezittingen waar tot dan toe de Portugezen het monopolie hadden moesten nu Britse handelaren worden toegelaten. Het anglo-luso verdrag dat in 1661werd gesloten was één van de vele verdragen waarbij Britse bemoeienis op economisch gebied in Portugal werd vastgelegd. De Hollanders sloten pas in 1661 vrede, toen al veel gebieden van Portugal waren afgepakt. In Rome werd pas in 1669 de eerste Portugese ambassadeur toegelaten.

Afonso VI werd in 1673 teruggehaald naar het vasteland. Hij kwam in 1674 aan in Lissabon en werd vervolgens negen jaar lang opgesloten in zijn kamer in het paleis van Sintra. Hij kwam alleen zijn kamer uit om naar de kapel van het paleis te gaan. Hij overleed in zijn kamer op 12 september 1683, volgens sommigen door vergiftiging, volgens anderen door tbc. Hij ligt begraven in het Pantheon van de Bragança’s in São Vicente de Fora, samen met zijn ex-vrouw en zijn broer Pedro.

Lees ook:Portugese koningen deel XII: O Africano
Lees ook:Portugese koningen deel IV: O Capelo
Lees ook:Portugese koningen deel XXIII: O Pacífico
Lees ook:Portugese koningen deel I: O Conquistador
Lees ook:Portugese koningen deel VII: O Bravo

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.