Portugese koningen deel XV: O Piedoso

Het leven van de vijftiende koning van Portugal, João III,  viel samen met een belangrijke periode in de Europese geschiedenis. Renaissance,  Humanisme en Reformatie volgden elkaar op en de internationale verhoudingen verschoven. Zo werd Frankrijk steeds machtiger, kwam het Ottomaanse Rijk op het Europese toneel en werd niet Lissabon of Sevilla het economisch centrum van de wereld, maar Antwerpen. Ondanks de vooraanstaande positie die Portugal had ingenomen in de voorafgaande jaren werd het land opnieuw naar de zijlijn geschoven.

João III, die op negentienjarige leeftijd  zijn overleden vader Manuel I opvolgde (1521), begon aanvankelijk als een verlegen, tolerante en open-minded vorst. Hij stond open voor het nieuwe Europese gedachtegoed en verwelkomde humanisten in zijn rijk. In de loop van de jaren veranderde hij echter in een religieus fanatieke en kortzichtige koning, die andersdenkenden bestrafte in plaats van verwelkomde. Eén van de redenen die worden aangedragen voor deze omslag  was van persoonlijke aard: van de negen kinderen die João III kreeg met zijn vrouw Catarina werd er niet één ouder dan 19 jaar. Het enige wat na zoveel verlies het koningspaar nog troost kon bieden was het geloof.  Dit leverde hem dan ook de bijnaam O Piedoso, de Vrome, op.

Terwijl op veel andere plekken in Europa de reformatie zich ontwikkelde, wendde João III zich tot het katholicisme. En dat deed hij op dermate fanatieke wijze dat hij de Paus ervan wist te overtuigen een Inquisitie in het leven te mogen roepen. Allereerst (1536) was de Portugese Inquisitie nog beperkt door allerlei regels, maar elf jaar later werden ook de beperkingen opgeheven. Duizenden joden sloegen op de vlucht, veelal naar Nederland, wat Portugal´s financiële situatie bepaald geen goed deed. Terwijl de joden het land verlieten, kwamen de Jezuïeten voor het eerst Portugal binnen. Zij zouden eeuwenlang een grote rol gaan spelen.

De financiële tekorten, onder meer het gevolg van veel te dure bouwwerken, hadden gevolgen voor de overzeese bezittingen. Zo kon de verdediging van sommige Marokkaanse forten niet langer worden betaald, waarop deze werden verlaten door de Portugezen.  Liever investeerde João III in de kolonisering van Brazilië en de handel met India. Ook werden de eerste contacten gelegd met China en Japan. João III werd gedwongen de imperiale politiek van zijn opa en vader te beëindigen om in plaats daarvan vooral de bestaande bezittingen proberen te behouden. De internationale politiek ten tijde van João III was dan ook vooral een politiek van neutraliteit en naarmate de tijd vorderde ook steeds meer van isolement.

Op intern gebied zette João III het proces van absolutisme en centralisering voort. Slechts drie keer riep hij de Cortes bijeen (1525, 1535 en 1544). Door een toenemende trek naar de stad, een groeiende bevolking en slechte jaren in de landbouw bleek Portugal steeds minder in staat zelfvoorzienend in voedsel te zijn. João III gaf opdracht tot de eerste volkstelling uit de Portugese geschiedenis, die plaatsvond tussen 1527 en 1532. Naar schatting leefden toen tussen de één en anderhalf miljoen mensen in Portugal. Hiervan leefden vijftig tot vijfenzestigduizend mensen in Lissabon.

João III werd in de jaren vijftig van de zestiende eeuw ernstig ziek. Hij overleed tenslotte in 1557 en werd begraven in het Mosteiro dos Jerónimos. Op dat moment was geen van zijn kinderen nog in leven, ook niet zijn bastaardzoon Manuel (later Duarte genoemd om verwarring met zijn legitieme zoon Manuel te voorkomen). Prins João Manuel, het achtste legitieme kind van João III, was drie jaar daarvoor overleden toen zijn vrouw zwanger was. De baby die werd geboren werd de nieuwe koning Sebastião van Portugal.

Lees ook:Portugese koningen deel XIV: O Venturoso
Lees ook:Portugese koningen deel XII: O Africano
Lees ook:Portugese koningen deel VI: O Lavrador
Lees ook:Portugese koningen deel IV: O Capelo
Lees ook:Boektip: Evenaar

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.