De moeizame integratie van de zigeunerbevolking

Iedereen die in Portugal is geweest is ongetwijfeld in contact gekomen met de zigeuners. Misschien trof je een kindje dat bedelde om geld of eten toen je het winkelwagentje terugzette in de rij bij de supermarkt. Misschien heb je een mooie Dolce&Gabanna tas bij ze gekocht op de markt. Of misschien hebben ze je mateloos geërgerd, omdat ze met hun paard en wagen al het verkeer ophielden. In Portugal wonen waarschijnlijk tussen de 30.000 en 50.000 zigeuners. Ze hebben geen goede naam en de Portugese regering worstelt met pogingen ze uit de criminaliteit te halen en ze te laten integreren in de samenleving .

In de twaalfde eeuw kwamen de eerste zigeuners naar Europa. Voor zover bekend vestigden de eerste zigeuners zich drie eeuwen later in Portugal. Ze ontwikkelden daarbij meteen een negatief imago. De zigeuner stond er om bekend in de ene plaats uit stelen te gaan en de gestolen goederen op een andere plaats weer ter verkopen. In een theaterstuk van Gil Vicente “Farsa de Ciganos” (1521 of 15259) worden ze afgeschilderd als een volk wat zich vooral bezig houdt met oplichten, stelen en tovenarij. Dit negatieve beeld is vandaag de dag helaas nog weinig anders.

Op 13 maart 1526 komt koning João III met een wet die het de zigeuners verbiedt nog langer in het land te verblijven of binnen te komen. Deze wet blijkt echter in de praktijk niets te veranderen. Er volgen strengere wetten, maar ook deze helpen niet. De laatste poging een wet in te voeren die een einde moet maken aan de aanwezigheid van de zigeuners in Portugal komt van koning João V in 1718. In de negentiende eeuw verandert het plan van aanpak. Nu wordt bepaald dat de zigeuners wel mogen blijven, maar moeten integreren in de Portugese samenleving. In 1820 krijgen om deze reden alle zigeuners de Portugese nationaliteit.

Hoewel er van integratie op dat moment zeker geen sprake is, verandert er wel het één en ander bij de zigeuners. De vroegere rurale samenleving was ideaal voor het nomadische karakter van de zigeuners, maar de komst van de industrialisering en urbanisatie zorgt er voor dat ook de zigeuners zich meer beginnen te settelen. Langzamerhand worden de tenten ingeruild voor woonwijken met provisorische barakken en de ezels worden vervangen door bestelauto´s.

In de jaren tachtig van de twintigste eeuw raken steeds meer zigeuners betrokken in de drugshandel. De wijken waarin ze wonen veranderen steeds meer in gevaarlijke getto´s. Op het moment dat er burgermilities worden opgezet onder de autochtone bevolking om de zigeuners te verjagen wordt het de regering teveel. In 1991 wordt begonnen met een serieus integratie plan.

Er wordt geprobeerd de ghetto-achtige situaties op te lossen door zigeuners in zogenaamde sociale wijken te plaatsen. Deze wijken raken echter (vooral in Lissabon) razendsnel in verval door verwaarlozing  en vandalisme. Bovendien weigeren veel zigeuners  de (symbolische) huur en het gas/water/licht te betalen. Omdat de gewelddadigheid en criminaliteit in de wijken groot is vertrekken de niet-zigeuners gaandeweg. Van het beoogde doel – integratie – is dan ook voorlopig geen sprake..

Om de armoede te bestrijden onder verschillende groepen, maar vooral ook de zigeuners, bedenkt de regering in 1996 een systeem van subsidies (rendimento mínimo garantido). In augustus van 2008 ontvangen rond de 35.000 zigeuners deze subsidie. Soms is er bovendien nog een extra aanvulling van gelden die de Katholieke Kerk of andere liefdadigheid ter beschikking stelt. Desalniettemin lijkt  deze financiële hulp voorlopig  geen enkele garantie te bieden voor een betere integratie. Vooruitgang in welvaart lijkt evenmin een gevolg te zijn van de subsidie.

Het grootste deel van de zigeuners houdt zich bezig met de markthandel. Met hun bestelauto´s rijden ze van plaats naar plaats om hun waren te verkopen. In het noorden en midden van het land zijn er ook zigeuners die hun geld verdienen met het maken van manden of het ophalen van sucata. In zowel het noorden als de Alentejo is daarnaast de paardenhandel een bron van inkomsten onder zigeuners.  Een probleem is dat over al deze commerciële activiteiten vrijwel nooit belasting wordt betaald en bovendien met grote regelmaat de bestuurder van de bestelauto niet eens een rijbewijs heeft. De regering zoekt naar mogelijkheden om de inkomstenbronnen van de zigeuners te veranderen. De oorsprong van de oplossing hoopt men te vinden in het onderwijs.

Rond de 80% van de zigeuners zijn analfabeet, wat uiteraard niet helpt bij het ontwikkelen van andere arbeidsmogelijkheden. De regering hoopt de zigeunerkinderen naar school te krijgen door de maatregel van de sociale wijken en de subsidiëring. Een zigeunerfamilie heeft alleen recht op subsidie als hun kinderen naar school gaan. De gewoonte om hun kinderen naar school te sturen hebben ze zeker niet, vooral de meisjes gaan zelden naar school. Aanvankelijk leek het lokkertje van de subsidie haar vruchten af te werpen, maar later bleek dat na het ontvangen van de subsidie de zigeunerkinderen veelal niet op kwamen dagen op school. Ook op dit front blijft er dus nog een uitdaging voor de Portugese regering.

Het percentage zigeuners in de gevangenis is vele malen groter dan het percentage zigeuners in de Portugese samenleving.  Naast de drugshandel zien we nu ook zigeuners in wapenhandel, mensenhandel en zelfs slavenhandel. Lichamelijk en geestelijk gehandicapten of verslaafden worden gedwongen om te bedelen op straat of zelfs als slaven verkocht aan Spaanse bedrijven. In de laatste jaren hebben de eerste rechtszaken rond dergelijke praktijken plaatsgevonden.

De pessimistische conclusie is dus nog altijd dat de integratie van de zigeuners na tweehonderd jaar ver te zoeken is. Komt dit doordat de rest van de Portugezen ze uitsluiten of willen de zigeuners zelf niet anders? Waarschijnlijk ligt het antwoord ergens in het midden. Dat het een probleem is wat niet eenvoudig is op te lossen moge duidelijk zijn. Ook voor de nieuwe regering zal het weer een grote uitdaging zijn.

Lees ook:School geeft zigeunerkinderen les in container
Lees ook:Zigeuners opnieuw in opspraak
Lees ook:Portugal blijft hoog scoren op integratie van migranten
Lees ook:5 oktober: Dag van de Republiek
Lees ook:Twee Syriërs uit Guantánamo naar Portugal

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.